جریان خیارات در معاملات سهام

جریان خیارات در معاملات سهام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان بورس و اوراق بهادار، دکترای فقه و حقوق اسلامی

2 پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی - دکتری اقتصاد

چکیده

یکی از مباحثی که باید در مورد ابزارهای رایج در بازار سرمایه، امکان سنجی شود، جریان خیارات به عنوان مهم‌ترین ابزار حق فسخ در معاملات اوراق سهام است. در این پژوهش با قبول سهام به عنوان سند حاکی از مالکیت مشاع از عین معین، جریان خیارات، به عنوان یک اصل پیشگیرانه و جبران‌کننده که در راستای شفافیت بازار مطرح می‌باشد، بررسی شده و توصیه‌هایی جهت سیاست‌گذاری در نحوه تنظیم معاملات اورق سهام در بازار سرمایه اسلامی ارائه شده است. از میان مبانی و ملاک خیارات در کلام فقهاء و حقوق‌دانان، دو مبنای لاضرر و حکومت اراده را می‌توان به عنوان مبنای اصلی بسیاری از خیارات دانست. چنانچه در معامله‌ای این مبانی وجود داشت، خاستگاه اولی برای جریان خیار در آن معامله تحقق می‌یابد. همچنین بر پایه تحلیل ارائه شده، نتیجه گرفته شده که همراه با معاملات مبتنی بر اطلاعات نهانی و دستکاری بازار، عناوین غبن و تدلیس و ضرر شکل می‌گیرد که با وجود هر یک از این عناوین، در صورت فقدان مانع اجرایی، می‌توان قائل به حق خیار فسخ در معامله سهام شد و نتیجه نهایی آن است که تنها جریان پنج خیار: غبن، تدلیس، تبعض صفقه، تخلف شرط و خیار عیب را می‌توان در معاملات سهام مورد اجرا قرار داد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Implementation of Option in Stock Transaction

نویسندگان [English]

  • reza mirzakhani 1
  • seyed abbas musavian 2
چکیده [English]

One of the discussions regarding common financial instruments in capital markets whose feasibility need to be studied is the implementation of options as the most important instrument for the right to rescind the equity (securities) transactions. In this research, with considering shares as a deed specifying the joint ownership of a definite object, the implementation of options as a preventive and compensatory principle, which is perceived as some means to promote market transparency, has been examined and recommendations have been put forward for the purposes of policy-making concerning the method of regulation within the equity transactions in the Islamic capital market. Through the bases and criteria of options presented by the jurists and lawyers, the “No-damage Rule” and the “Dominion of Will” have been mentioned as the two main bases for most options. If in any given transaction, such these criteria exist, there originates the initial source for implementing the option in that transaction. In addition, based on the suggested analysis, it’s been concluded that lesion, deception and loss are formed along with the transactions by means of insider trading and market manipulation, which regardless of any of these issues, in case there is a lack of executive obstruction, we could affirm the existence of the right to rescind the equity transaction and the final conclusion is that there exist only five options that are capable of being implemented in equity transactions namely as lesion, deception, separation of some goods, breach of condition and the option of defect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dominion of Will
  • Exchange
  • Lesion
  • No-damage Rule
  • Options
  • Stock
  • The Right to Terminate
  1. ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، قم - ایران، اول، بی‌تا،ج2،
  2. ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدین، محمد بن مکرم، پیشین،ج13،
  3. ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدین، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت – لبنان: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع - دار صادر، سوم، 1414 ق،
  4. ابن نجیم، زین‌الدین ابراهیم، الأشباه و النظائر، بیروت،: دار کتب العلمیه، 1405ق،
  5. آخوند خراسانى، محمد کاظم بن حسین، کفایة الأصول، قم: موسسه آل البیت ع، چاپ: اول، 1409 ق
  6. اصفهانى، محمد حسین کمپانى، حاشیة کتاب المکاسب، قم – ایران: أنوار الهدى، ، اول، 1418 ق،
  7. انصارى، مرتضى بن محمد امین، فرائد الاصول، قم: مجمع الفکر الاسلامی، بی‌تا
  8. انصاری، مرتضى بن محمد امین، کتاب المکاسب، ، قم – ایران: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى ، اول، 1415 ق،
  9. بجنوردى، سید حسن بن آقا بزرگ موسوى، القواعد الفقهیة، قم: نشر الهادی، چاپ اول، 1419ق ،
  10. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، تئوری موازنه، تهران: گنج دانش، چاپ اول، 1381ش،
  11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش، 1393ش،
  12. جعفری لنگرودی، محمدجعقر، وسیط در ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، چاپ 5، 1392ش،
  13. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت – لبنان: دار العلم للملایین، ، اول، 1410 ق،
  14. حلّى، فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم – ایران: مؤسسه اسماعیلیان، ، اول، 1387 ق،ج1،
  15. حمیرى، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، دارالفکر المعاصر، بیروت - لبنان، اول، 1420‍ ق،ج4،
  16. خمینى، سید روح اللّه موسوى، کتاب البیع ، تهران - ایران مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، ، اول، 1421 ق،
  17. خمینی، روح‌الله الموسوی، الرسائل، مع تذییلات لمجتبی الطهرانی، قم: اسماعیلیان، چ اول، 1385ق،
  18. خویى، سید ابو القاسم موسوى، المستند فی شرح العروة الوثقى، بی‌تا، اجاره،
  19. خویى، سید ابو القاسم موسوى، مصباح الفقاهة (المکاسب)، بی‌تا،
  20. خوئی، ابوالقاسم، دراسات فی علم الاصول، قم: مؤسسه دائره المعارف الفقه الاسلامی، مقرر: هاشمی شاهرودی، سیدعلی، 1419ق،ج3،
  21. سبزوارى، محقق، محمد باقر بن محمد مؤمن، کفایة الأحکام، 2 جلد، قم - ایران : دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول، 1423 ق
  22. شاهرودى، سید محمود هاشمى و همکاران، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 3 جلد، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، 1426ق،ج1،
  23. شهیدی، مهدی، حقوق مدنی؛ تشکیل قراردادها و تعهدات، تهران: انتشارات مجد، 1382ش،
  24. طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى، قم – ایران: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ، دوم، 1418 ق،ج4،
  25. طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین، تهران – ایران: کتابفروشى مرتضوى، ، سوم، 1416ق،
  26. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، الخلاف، قم - ایران : دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ، اول، 1407 ق،ج3،
  27. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، در یک جلد، دار الکتاب العربی، بیروت - لبنان، دوم، 1400 ق،
  28. عاملى، حرّ، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم – ایران: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ، اول، 1409 ق،
  29. عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، القواعد و الفوائد، قم – ایران: کتابفروشى مفید، ، اول، بی‌تا،
  30. عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم – ایران: کتابفروشى داورى، ، اول، 1410 ق
  31. عاملى، کرکى، محقق ثانى، على بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم – ایران: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، دوم، 1414ق
  32. عاملی، شهید ثانى، زین الدین بن على، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1413ق
  33. عبده بروجردی، محمد، کلیات حقوق اسلامی ، تهران: مؤسسه انتشار ات و چاپ دا نشگاه تهران، چاپ اول، 1383ش،
  34. قمّى، سید تقى طباطبایى، دراساتنا من الفقه الجعفری، مطبعة الخیام، قم - ایران، اول، 1400ق،ج4،
  35. قمّى، سید صادق حسینى روحانى، فقه الصادق علیه السلام، دار الکتاب - مدرسه امام صادق علیه السلام، قم - ایران، اول، 1412ق
  36. کاشف الغطاء، محمد حسین بن على بن محمد رضا، تحریر المجلة، نجف اشرف – عراق: المکتبة المرتضویة،اول، 1359 ق،ج1،قسم2،
  37. کاتوزیان، ناصر، ، حقوق مدنی، قواعد عمومی قراردادها، انحلال قرارداد، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387ش ،
  38. کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قرادادها، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1380،ج 5،
  39. گیلانى، نجفى، میرزا حبیب الله رشتى، فقه الإمامیة، قسم الخیارات، قم – ایران: کتابفروشى داورى، ، اول، 1407ق،
  40. مامقانى، ملا عبد الله بن محمد حسن، نهایة المقال فی تکملة غایة الآمال، قم: مجمع الذخائر الإسلامیة، چاپ اول، 1350‍ ق
  41. محقق داماد، سید مصطفى، قواعد فقه، تهران – ایران: مرکز نشر علوم اسلامى، دوازدهم، 1406ق،
  42. مراغى، سید میر عبد الفتاح بن على حسینى، العناوین الفقهیة، قم – ایران: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، اول، 1417ق،
  43. نائینى، میرزا محمد حسین غروى، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تهران – ایران: المکتبة المحمدیة، اول، 1373ق،
  44. نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت – لبنان: دار إحیاء التراث العربی، هفتم، 1404ق،ج23،
  45. واسطى، زبیدى، حنفى، محب الدین، سید محمد مرتضى حسینى، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت – لبنان: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، اول، 141 ق،ج6،