امکان‎سنجی فقهی استفاده از اوراق جعاله پروژه برای تأمین مالی طرح‎های زیربنایی حمل ‎و ‎نقل ایران

امکان‎سنجی فقهی استفاده از اوراق جعاله پروژه برای تأمین مالی طرح‎های زیربنایی حمل ‎و ‎نقل ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سازمان بورس و اوراق بهادار، دکترای فقه و حقوق اسلامی

2 دانشگاه امام صادق علیه السلام. دکترای فقه الاقتصاد

3 سازمان بورس و اوراق بهادار. دکترای مدیریت مالی

چکیده

تنگنای مالی دولت در سال‌های اخیر، بودجة عمرانی را در قانون بودجه سالانه دچار کسری شدید نموده و تأمین مالی طرح‌های عمرانی با مشکل جدی مواجه شده است. راه‌اندازی بازار بدهی در بازار سرمایه ایران در سال‌های اخیر می‌تواند برای تأمین مالی دولت، شرکت‌های خصوصی و دولتی، و نظام بانکی مورد استفاده قرار بگیرد. از سوی دیگر، یکی از پیش‎نیازهای لازم برای مشارکت بخش خصوصی در توسعه طرح‎های زیربنائی، ارائۀ راه‎حل‎ها و ابزارهای مالی مناسب است که این ابزارها بر اساس نوآوری‎های مالی و متناسب با نیاز بخش حمل‎ونقل طراحی شده باشند. اوراق جعاله پروژه یکی از ابزارهای مالی طراحی شده برای تأمین مالی بخش حمل‎ونقل است که می‌تواند جهت تأمین مالی توسعۀ طرح‎های زیربنائی بکار گرفته شود.
در این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به این سئوالات پاسخ داده خواهد شد که آیا می‌توان مبتنی بر عقد جعاله و مفهوم تبدیل دارایی‌ (جریان‌های نقدی آتی پروژه) بر اساس فقه امامیه و متناسب با قوانین و مقررات بازار سرمایه ایران و نیاز بخش حمل‎ونقل، ابزار مالی طراحی نمود؟ نتایج این بررسی نشان می‌دهد که می‌توان با استفاده از مفاهیم پیش گفته دو نوع اوراق جعاله پروژه طراحی نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Juridical Feasibility of Using Jualah Sukuk Based on Project for Financing Infrastructure Projects in Transportation System of Iran

نویسندگان [English]

  • reza mirzakhani 1
  • seyed abbas mosavian 2
  • mojtaba kavand 3
چکیده [English]

Financial challenges of government in recent years are caused to decrease development budget in annual budget law in Iran thus, financing development projects are faced to serious problems. The foundation of debt market in Iranian capital market in recent years can be used for financing government, public and private companies, and banking system. On the other hand, the most important requirement for partnership of private sector in developing infrastructure projects is existence of suitable financial instruments that is designed based on financial innovation and transportation sector needs including Jualah Sukuk.
In this article, questions are answered by using analytical method: Can we design a new financial instrument based on Jualah contract and securitization concept (future cash flows of project), law and regulation of Iranian capital market & transportation sector needs designed an new financial instrument? The result show that we cn design two models of jualah sukuk by using the above concepts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Infrastructure projects of transportation system
  • Islamic financial instrument
  • Islamic project finance
  • Jualah Sukuk
  • Project finance
  1. اشعریون قمی‌زاده، فرزانه؛ تاجمیر ریاحی، حامد؛ بررسی مقایسه‌ای روش تأمین مالی پروژه‌های انرژی بر اساس تلفیق اوراق استصناع- قرارداد BLT و اوراق استصناع مستقل؛ فصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1393، صفحه 159-186.
  2. بنی‌هاشمی‌خمینی، سیدمحمدحسن، 1378ش، توضیح المسائل مراجع عظام، 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به مدرسین حوزة علمیة قم.
  3. حلی، ابوالقاسم، 1403ق، شرایع‎الإسلام فی مسایل الحلال و الحرام، بیروت: دار الأضواء.
  4. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، 1373ش، ترجمه و توضیح لمعه، 2، سیدعلی حسینی، قم: مؤسسه انتشارات دارالعلم، اول.
  5. عمید، حسن، 1363ش، فرهنگ فارسی عمید، تهران: امیرکبیر.
  6. کاتوزیان، ناصر، 1378ش، حقوق مدنی (عقود معین)، تهران: انتشار.
  7. موسویان، سید عباس، 1386ش (الف)، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  8. موسویان، سیدعباس؛ کاوند، مجتبی؛ اسمعیلی گیوی، حمیدرضا؛ اوراق بهادار (صکوک) جعاله ؛ ابزاری کارآمد برای توسعه صنعت گردشگری، فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال هشتم، شماره 32، زمستان 1387.
  9. موسویان، سید عباس؛ حدادی، جواد؛ تأمین مالی پروژه محور به وسیله صکوک استصناع در صنعت نفت، فصلنامه علمی- پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال سیزدهم، شماره 50، تابستان 1392.
  10. موسویان، سید عباس؛ حدادی، جواد؛ کاربرد ابزارهای پروژه محور اسلامی (صکوک) در تأمین مالی سرمایه‎گذاری‎های بخش نفت و گاز، فصلنامه علمی- پژوهشی معرفت اقتصاد اسلامی، سال چهارم، شماره اول، پیاپی هفتم، پاییز و زمستان 1391، ص 47 ـ 72.
  11. میرزاخانی، رضا و موسویان، سیدعباس، گواهی ظرفیت؛ ابزاری مناسب برای توسعه صنعت برق، فصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، دوره 6، شماره 11، پاییز و زمستان 1395، صفحه 63-88.
  12. نظرپور، محمدنقی؛ فاضلیان، سیدمحسن؛ مؤمنی‌نژاد، ناهید؛ ارائه الگوی مطلوب تأمین مالی صنعت نفت ایران بر پایه صکوک استصناع و رتبه‌بندی ریسک‌های آن با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی، فصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، دوره 3، شماره 6، بهار و تابستان 1393، صفحه 65-96.
  13. نیکفر، مهدی، 1371ش، قانون مدنی در آرا دیوان عالی کشور، تهران: انتشارات کیهان، اول.
  14. حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، تذکرة الفقهاء، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، 1414 ه‍ ق،
  15. خمینى، سید روح اللّه موسوى، تحریر الوسیلة، ، مؤسسه مطبوعات دار العلم، قم - ایران، اول، بی‌تا،
  16. سبزوارى، سید عبد الأعلى، مهذّب الأحکام، مؤسسه المنار - دفتر حضرت آیة الله، قم - ایران، چهارم، 1413 ه‍ ق،
  17. شهید ثانى، زین الدین بن على، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة ، قم - ایران، اول، 1410 ه‍ ق،
  18. شهید ثانى، زین الدین بن على، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم - ایران، اول، 1413 ‍ ق،
  19. طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، دوم، 1418 ‍ ق،
  20. عاملى، سید جواد بن محمد حسینى، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول، 1419  ق،
  21. محقق ثانى، على بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم - ایران، دوم، 1414 ه‍ ق،
  22. نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، دار إحیاء التراث العربی، بیروت - لبنان، هفتم، 1404 ق،
  23. وحدتی شبیری، حسن، مجهول بودن مورد معامله، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول. 1379­ش، صص60-59

24. Craig L. Johnson, Joyce Y. Man,"Tax Increment Financing and Economic Development; Uses, Structures, and Impact", state university of New York press, 2001.

25. Dye, R. F., & Merriman, D. F. (2006). Tax Increment Financing: A Tool for Local Economic Development. Journal of Housing and Community Development, 63(3), 22.

26. Kenneth A. Kriz, “Tax Increment Financing: Its Effect on Local Government Finances,” CURA Reporter (publication of the Center for Urban and Regional Affairs), 2003.

27. McIntosh, J., Trubka, R., & Newman, P. (2015). Tax Increment Financing Framework for Integrated Transit and Urban Renewal Projects in Car Dependent Cities. Urban Policy and Research, 33(1), 37-60.

28. Murtaza Haider and Liam Donaldson (2016),Can Tax Increment Financing Support Transportation Infrastructure Investment, Institute on Municipal Finance & Governance, Munk School of Global Affairs, University of Toronto.

29. Rachel Weber and Laura Goddeeris, "Tax-Increment Financing; Process and planning issues", Lincoln Institute of Land Policy. 2007

30. Scott Lennon,"Tax Increment Financing to fund infrastructure in Australia", PricewaterhouseCoopers, 2008.

31. Zhao, Z., Das, K., & Larson, K. (2010). Tax Increment Financing as a Value Capture Strategy in Funding Transportation. Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board, (2187), 1-7.