تحلیل حقوقی الگوی خرید اعتباری اوراق بهادار در ایران

تحلیل حقوقی الگوی خرید اعتباری اوراق بهادار در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه مفید

2 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه قم

3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی

چکیده

اعطای اعتبار به سرمایه‌گذار برای خرید اوراق بهادار که از قالب‌ خرید اعتباری محقق می‌شود، ضمن برخورداری از ابعاد و آثار حقوقی متعدد، با این مسأله اساسی مواجه است که به سبب ارتباط با امور حرفه‌ای باید علاوه بر مقررات بازار اوراق بهادار، تابع ضوابط بازار پولی و بانکی نیز باشد. از این رو، قرار گرفتن آن در شاکلۀ بانکی یا بورسیِ صرف محل تأمل است. در نوشتار حاضر با امعان نظر به زمینۀ فوق، با رویکردی تحلیلی و مبنایی، به بررسی الگوی خرید اعتباری اوراق بهادار در کشورمان پرداخته و ساختار کنونی این فرآیند را مورد ارزیابی حقوقی و هنجاری قرار می‌دهیم. در این خصوص، فارغ از انگیزه‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار، مقررات کنونی خرید اعتباری اوراق بهادار در بازار سرمایه ایران از حیث مبنایی با یک چالش مهم روبه‌روست که همین مسأله باعث خلط تقنینی و عملیاتی ضوابط بازار پول و بازار اوراق بهادار و تعارض حقوقی و نظارتی میان مراجع مربوط به این دو بازار شده است. بنابراین، به نظر می‌رسد در عین توجه به قابلیت‌ها و معیارهای حقوق اقتصادی، مواجهه با موضوع مورد اشاره باید با فرآیندی همراه باشد تا در عین همگرایی و همکاری میان بازار پولی و بازار سرمایه؛ بر اساس اصول و ضوابط حرفه‌ای، رقابت فعالان بازار در این دو حوزه را فراهم نماید. با وجود این، الگوی خرید اعتباری در ایران به دلیل جدایی نسبی از ضوابط پولی و بانکی با چالش‌هایی روبه‌روست که توفیق آن منوط به رفع ایرادات و ابهامات مبنایی و عملیاتی با توجه به منطق حقوق اقتصادی است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Legal analysis of the Pattern of Buying securities on Credit in Iran

نویسندگان [English]

  • morteza mohammadi 1
  • ebrahim abdipour 2
  • mohammad sadeghi 3
چکیده [English]

Grating Credit to financer for buying securities that is done in some forms such as Buying on Credit contract is encountered to this important, and essential issues, beside of different legal aspects, and matters, that it should be couple with financial, and Bank rules in addition to rules of securities markets. So it's doubtful to put this matte in the mere bank, or securities market forms. This paper, by considering this issue, in a basic-analytical manner tries to make an analysis of the Pattern of Buying securities on Credit in Iran, and also studies the legal and normative frameworks of this procedure. In this regard, irrespective of financing in securities' wills, current rules of Buying securities on Credit in Iran are encountered with an important challenge, and this has caused to practical, and legislative mistakes in monetary, and securities market, and legal, and monitoring conflict among related institutes to these two markets. So, it's seemed that facing with this issue, beside of considering the economic criteria, and capabilities, should be with a procedure that provides a competition between market's actives in addition to cooperation, and convergence among monetary, and securities markets according to professional rules. The Iranian pattern of buying securities on Credit, however, because of separation from banking rules is faced to many deficits, and challenges which its success is excluded in fixing of basic, and practical ambiguities according to economic law's manner.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Buying securities on Credit
  • Securities Market
  • Financial Institutions
  • Banking operations
  • Monetary and Financial Markets
  1. باقری، محمود و همکاران (1395). رقابت و انحصار بین بانک‌ها و مؤسسات اعتباری (ساختار مالکیت، شکل حقوقی و کارکرد)، چاپ اول، تهران: انتشارات بورس.
  2. بودی، زوی؛ الکس کین و آلان جی مارکوس (1391). مدیریت سرمایه‌گذاری، ج 1، ترجمه سید مجید شریعت‌پناهی، روح‌الله فرهادی و محمد ایمنی‌فر، چاپ اول، تهران: انتشارات بورس.
  3. بورس اوراق بهادار تهران (1388). تأمین مالی اعتباری خرید اوراق بهادار، تهران: مدیریت تحقیق و توسعه معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس اوراق بهادار تهران.
  4. جمالی، جعفر و محمد صادقی (1396). رویه هیأت داوری بورس و اوراق بهادار، تهران: انتشارات بورس.
  5. حامدی، میثم و سید محمدجواد فرهانیان (1394). تنظیم و نظارت در بازارهای مالی، تهران: نوای مدرسه با همکاری بورس اوراق بهادار تهران.
  6. خاوری، محمودرضا (1382). حقوق بانکی، چاپ چهارم، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
  7. دهخدا، علی‌اکبر (1372). لغتنامۀ دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  8. راعی، رضا و علی سعیدی (1385). مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک، چاپ دوم: انتشارات سمت.
  9. شارپ، ویلیام. اف؛ گوردون جی. الکساندر و بیلی اف. جفری (1388). مدیریت سرمایه‌گذاری، ترجمه سید مجید شریعت‌پناهی و ابوالفضل جعفری، تهران: دیبا- طنین.
  10. شبانی، محمد (1388). بازارهای پولی و مالی بین‌المللی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.
  11. شبانی، محمد (1392). بازارها و نهادهای مالی، تهران: انتشارات سمت.
  12. صالح‌آبادی، علی (1396). ناگفته‌های بورس ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
  13. گروه نویسندگان (1389). نهادهای مالی- راهنمای قانون بازار اوراق بهادار، چاپ اول، تهران: شرکت اطلاع‌رسانی و خدمات بورس.
  14. محسنی، حسن (1393). مبانی بانکداری با رویکرد مالی، تهران: انتشارات بورس.
  15. معین، محمد (1371). فرهنگ فارسی، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
  16. موسویان، سیدعباس؛ میثم فدایی واحد و مهدی علی‌حسینی (1392). «خرید اعتباری سهام در بانکداری و بازار سرمایه اسلامی»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، دورۀ 13، شماره 49، صص 31-58.
  17. هادی‌فر، داود (1389). نهادهای حقوقی تنظیم مقررات، ساختار و سازوکار اجرایی، تهران: انتشارات عترت نو.
    1. Ağırman, Ensar, Murat Serçemeli, & Muhammet Özcan (2013). “Shadow banking: an overview”, 9th Iberian International Business Conference.
    2. ISLA (2012). “Securities Lending A Guide for Policymakers”, available at: https://www.isla.co.uk/system/files/2017-10/sl_aGuide_for_Policy_makers.pdf
    3. Madigan, Brian F (2009). “Bagehot’s Dictum in Practice: Formulating and Implementing Policies to Combat the Financial Crisis.” Speech at the Federal Reserve Bank of Kansas City's Annual Economic Symposium, Jackson Hole, Wyoming.available at: http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/madigan20090821a.htm
    4. Malatesta, abrizio, Masciantonio & Andrea Zaghini, (2016). “The Shadow Banking System in the Euro Area: Definitions, Key Features and the Funding of Firms”, Italian Economic Journal, 2: 217.

ب) قوانین، مقررات و مصوبات

-         بخشنامه شماره مب/ 1101 بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (25/07/1383).

-         بخشنامه شماره مب/۴۹۸۰ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (۳۰/۱۱/۱۳۸۶).

-         دبیرخانه کمیته تخصصی فقهی (1393). مصوبات کمیته تخصصی فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار (جلسات یک تا هشتاد و دو)، تهران: انتشارات بورس.

-         دستورالعمل خرید اعتباری اوراق بهادار در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران (1391).

-         قانون پولی و بانکی کشور (1351).

-         قانون تنظیم بازار غیرمتشکل پولی (۱۳۸۳).

-         قانون عملیات بانکی بدون ربا (1362).

-         Malaysia Co-operative Societies Commission Act 2007