ارائه مدل ترکیبی DEA وVIKOR جهت بررسی سطح کارایی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و رتبه‌بندی آن‌ها

ارائه مدل ترکیبی DEA وVIKOR جهت بررسی سطح کارایی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و رتبه‌بندی آن‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی، گروه اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانشیار، دانشکده مهندسی صنایع و مکانیک، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، قزوین، ایران

چکیده

تصمیم‌گیری در زمینه خرید سهام امری پیچیده است. مقایسه‌ شرکت‌های مختلف براساس صنعتی که شرکت به آن تعلق دارد و تشخیص صنایع برتر از طریق بررسی عملکرد آنها می‌تواند راهنمای مفیدی برای ذینفعان این عرصه باشد. این پژوهش ضمن شناسایی عوامل موثر بر تصمیم‌گیری و تعیین پارامترهای ورودی و خروجی تاثیر‌گذار بر انتخاب شرکت‌های برتر بورسی، با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها به ارزیابی عملکرد در چند صنعت مختلف بورسی پرداخته‌است. این روش، روشی ناپارامتریک برای سنجش و ارزیابی کارایی نسبی مجموعه‌ای از واحدهای تصمیم‌گیرنده با ورودی‌ها و خروجی‌های چندگانه می‌باشد. شاخص‌های ورودی و خروجی شناسایی شده شامل حاشیه سود خالص، نسبت آنی، گردش دارایی ثابت، نرخ بازده حقوق صاحبان سهام، نرخ بازده دارایی، حقوق صاحبان سهام، بدهی جاری، دارایی جاری، و نسبت بدهی است. اطلاعات بورسی 129 شرکت از 5 صنعت مختلف جمع‌آوری و با استفاده از مدل CCR با ماهیت ورودی و فرم پوششی، شرکت‌های کارا و ناکارا مشخص گردید. به این ترتیب 19 شرکت به عنوان خروجی DEA و ورودی تکنیک ویکور برای رتبه‌بندی تعیین شد. برای تعیین اوزان شاخص‌ها از تکنیک آنتروبی استفاده شده است. مطابق این تحلیل شرکت‌های دارویی سبحان، قطعات اتومبیل ایران، سرمایه‌گذاری توکا فولاد، محورسازان ایران خودرو، گلتاش، فراورده‌های تزریقی و معدنی املاحی ایران، به ترتیب به عنوان بهترین گزینه‌های سرمایه‌گذاری تشخیص داده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Performance Assessment and Ranking Listed Companies of Stock Market Using an Integrated DEA-VIKOR Approach

نویسندگان [English]

  • Amir Amini 1
  • Alireza Alinezhad 2
1 MSc Student of Economic Development and Planning, Department of Economics, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
2 Associate professor, Faculty of Industrial and Mechanical Engineering, Qazvin branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran
چکیده [English]

Decision making on buying stock is a complex process. Comparing various companies based on the industry they belong to and the identification of the superior industries through their performance assessment can be a useful guide for stakeholders. Since a set of parameters is considered for decision, in this study beside identification of factors affecting decision-making process and determining input and output parameters affecting the ranking of selected companies that are active in Tehran stock exchange market, data envelopment analysis (DEA) has been used to evaluate the performance of companies in several different industries. This method is a nonparametric method to measure and assess the relative efficiency of decision-making units with multiple inputs and outputs. Identified inputs and outputs include net profit margin, quick ratio, fixed asset turnover, equity rate, return on assets, equity, current debt, current assets, and debt ratios. First, input orientation CCR method is used to determine efficient and deficient companies. Entropy method is used to determine the weights of indicators. Finally, VIKOR method is used to rank efficient companies and with the ranking of inefficient companies, models have been presented to reach the efficiency frontier.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Efficiency
  • Data Envelopment Analysis
  • VIKOR
  • Entropy
  • Listed Companies on the Stock Exchange
  1. آذر، عادل؛ خسروانی، فرزانه؛ جلالی، رضا (1392). کاربرد تحلیل پوششی داده‌ها در تعیین پرتفوی از کارامدترین و ناکارامدترین شرکت‌های حاضر در بورس اوراق بهادار تهران، پژوهش‌های مدیریت ایران، 17 (1)، 1-19.
  2. امیری، مقصود (1389). تصمیم‌گیری گروهی برای انتخاب ابزار ماشین با استفاده از روش ویکور فازی، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات مدیریت، شماره 16، 167-188.
  3. تقی‌زاده، هوشنگ, پورربی، میروحید (1389). ارزیابی کارایی شرکت‌های تولیدکننده سیمان در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها (1387-1381)، پژوهشنامه اقتصادی، 7، 199-220.
  4. جبل‌عاملی، فرخنده، رسولی‌نژاد، احسان (1390). بکارگیری مدل تلفیقی تحلیل پوششی داده‌ها و برنامه‌ریزی سلسه مراتبی (AHP-DEA) در رتبه‌بندی شعب بانکی، پژوهشنامه اقتصادی، 11، 42 (3)، 249-276.
  5. جعفری‌سرشت، داود، بیات، مرضیه، جاویدی اطهر، علی (1395). بررسی کارایی معیارهای ارزیابی عملکرد فرامدرن در صندوق‌های سرمایه گذاری مشترک فعال در بورس اوراق بهادار تهران، فصلنامه بورس اوراق بهادار، 9 (34)، 27-52.
  6. خواجوی، شکراله؛ سلیمی‌فر، علیرضا؛ ربیعه، مسعود (1384)، کاربرد تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) در تعیین پرتفویی از کارآترین شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. 22 (2)، 75-89.
  7. دادخواه، مهرداد؛ عبدالله، هادی؛ توسلی، مجید؛ علیمرادی، محمد (1389). اندازه‌گیری کارایی مالی نسبی شرکت‌های فعال در صنایع ساخت قطعات خودرو پذیرفته در بورس اوراق بهادار با استفاده از DEA، فصلنامه علمی پژوهشی حسابداری مالی، 2 (8)، 113-133.
  8. دانیالی ده‌حوض، محمود، کتابی، سعیده (1392). ارزیابی و سنجش کارآیی شعب بیمه با استفاده از روش تحلیل پوششی داده‌ها (مطالعه موردی: شعب شرکت بیمه ایران در استان‌های جنوبی کشور)، فصلنامه علمی و پژوهشی مدیریت بهره‌وری، 7، 1 (24)، 71-94.
  9. ربیعی، ریحانه، ندیری، محمد، پیمانی، مسلم، جابری‌زاده، علی (1397). بررسی تأثیر دستکاری قیمت بر کارایی بازار در بورس اوراق بهادر تهران، فصلنامه بورس اوراق بهادار، 11 (43)، 113-131.
  10. رستمی محمدرضا؛ فلاح شمس لیالستانی میرفیض؛ اسکندری فرزانه (1390). ارزیابی درماندگی مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مطالعه مقایسه‌ای بین تحلیل پوششی داده‌ها و رگرسیون لجستیک، پژوهش‌های مدیریت در ایران، 15 (3)، 129-147.
  11. رستمی، محمدرضا ، قاسمی، جواد، اسکندری، فرزانه (1390). ارزیابی عملکرد مالی بان‌کهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار (بکارگیری منطق TOPSIS در تحلیل پوششی داده‌ها)، حسابداری مدیریت، 4، 1 (8)، 19-30.
  12. سلطان‌پناه، هیرش، داداشی، ایمان، زارعی، سمیرا (1392). بررسی سطح کارایی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بر مبنای تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها، فصلنامه مدیریت صنعتی دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، 8 (24)، 39-54.
  13. سینایی، حسنعلی، گشتاسبی مهارلویی، رسول (1391). ارزیابی کارایی و عملکرد نسبی شرکت‌ها با رویکرد تحلیل پوششی داده‌ها به منظور تشکیل سبد سهام، 3 (11)، 105-132.
  14. صفایی قادیکلایی، عبدالحمید؛ یحیی زاده فر، محمود؛ شکوهی، بابک (1386). اندازه گیری کارایی شرکت‌های سرمایه گذاری با استفاده از تحلیل پوششی داده‌ها در سازمان بورس اوراق بهادار تهران، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی مدیریت، 7 (25)، 97-120.
  15. علوی‌تبار، قاسم؛ باغبانی، مهدی؛ گرگی‌زاده، مجید؛ بحرینی، وحید (1393). ارائه الگویی ترکیبی جهت انتخاب سبد سهام در بازار بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چند معیاره، اولین همایش ملی حسابداری، حسابرسی و مدیریت، موسسه آموزش عالی جامی.
  16. علی‌نژاد، علیرضا؛ بهروزی‌نژاد، امیر صالح (1394). مقدمه‌ای بر تصمیم‌گیری‌های چند معیاره، تحلیل پوششی داده‌ها و ارتباط آنها ، تهران، نشر جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیر کبیر.
  17. فلاح‌پور، سعید، اصغری‌زاده، عزت‌الله، فراهانی، علیرضا (1390). آزمون کارایی زیربخش‌های بورس اوراق بهادار تهران در سطح ضعیف، فصلنامه بورس اوراق بهادار تهران، 5 (17)، 5-22.
  18. فخرحسینی، سید فخرالدین، شهابی، علی (1386). بررسی اثر توسعه بازار بورس بر رشد اقتصادی درایران، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی «علوم اقتصادی»، 7 (24)، 81-96.
  19. محمدی، شاپور، چیت‌سازان، هستی (1390). بررسی حافظه بلندمدت بورس اوراق بهادار تهران، مجله تحقیقات اقتصادی، 97، 207-226.
  20. معین‌الدین، محمود، مروتی شریف‌آبادی، علی، فاضل یزدی، علی، طحاری مهرجردی، محمد حسین (1391). بررسی کارایی و تحلیل حساسیت تاکنیک‌های عملیاتی حسابداری مدیریت در بهبود عملکرد شرکت‌ها با رویکرد تحلیل پوششی داده‌ها (مطالعه موردی: شرکت‌های داروسازی پذیرفته شده در بورس تهران)، حسابداری و مدیریت، 5، 3 (14)، 49-65.
  21. منصوری، حسین (1387). بررسی شکل ضعیف بازار سرمایه در بورس اوراق بهادار تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد (استاد راهنما: غلامرضا بردبار)، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد.
  22. ناطقی، محبوبه (1387). بررسی کارایی در سطح ضعیف در بورس اوراق بهادار تهران (مطالعه زیرمجموعه‌های بازار)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد (استاد راهنما: حسن قالیباف اصل)، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد دانشگاه الزهرا.
  23. مهرگان، محمدرضا (1383). مدل‌های کمی در ارزیابی عملکرد سازمان‌ها، انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، چاپ اول.
  24. نیکومرام، هاشم، قائی، نسرین، علیرضایی، محمدرضا (1384). ارزیابی کارایی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران به کمک مدل‌های محک‌زنی ریاضی تحلیل پوششی داده‌ها، فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 5 (16)، 77-100.
  25. Ali, S., Shahzad, S. J. H., Raza, N., & Al-Yahyaee, K. H. (2018). Stock market efficiency: A comparative analysis of Islamic and conventional stock markets. Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, 503, 139-153.
  26. Anton, G., Olga, G., & Olga, S. (2016). Peculiarities of Formation Shareholders’ Equity and Liabilities of Russian Joint Stock Companies. Procedia Economics and Finance, 39, 165-175.
  27. Barry, C., & Docherty, M. (2018). Assessment of mental capacity and decision-making. Medicine.
  28. Basso, A., & Funari, S. (2001). A data envelopment analysis approach to measure the mutual fund performance. European Journal of Operational Research, 135(3), 477-492.
  29. Butler, S. A., & Ghosh, D. (2015). Individual differences in managerial accounting judgments and decision making. The British Accounting Review, 47(1), 33-45.
  30. Cabrera, V. E., & Kalantari, A. S. (2016). Economics of production efficiency: Nutritional grouping of the lactating cow. Journal of dairy science, 99(1), 825-841.
  31. Castro, G., Félix, R. M., Júlio, P., & Maria, J. R. (2015). Unpleasant debt dynamics: Can fiscal consolidations raise debt ratios?. Journal of Macroeconomics, 44, 276-294.
  32. Chen, C. D., Demirer, R., & Jategaonkar, S. P. (2015). Risk and return in the Chinese stock market: Does equity return dispersion proxy risk?. Pacific-Basin Finance Journal, 33, 23-37.
  33. Choi, J., Hackbarth, D., & Zechner, J. (2018). Corporate debt maturity profiles. Journal of Financial Economics, 130(3), 484-502.
  34. Dashti Nezhad, M. (2013). Analyzing the effect of rating of liquidity, profitability ratios and dividend on performance of accepted investment companies in Tehran stock exchange. European Online Journal of Natural and Social Sciences: Proceedings, 2(3 (s)), pp-409.
  35. Hatami-Marbini, A., & Kangi, F. (2017). An extension of fuzzy TOPSIS for a group decision making with an application to Tehran stock exchange. Applied Soft Computing, 52, 1084-1097.
  36. KHAJAVI, S. A., GHAUORI, M. A., & GHAFARI, M. J. (2010). Data Envelopment Analysis Technique: A complementary Method for Traditional Analysis of Financial Ratios, The Iranian accounting and auditing review, 60, 41-56.
  37. Liang, G. S., Liu, C. F., Lin, W. C., & Yeh, C. H. (2006). A data envelopment analysis of shipping industry bond ratings. 淡江理工學刊, 9(4), 403-408.
  38. Lu, X., & Putri, E. R. (2016). Finite maturity margin call stock loans. Operations Research Letters, 44(1), 12-18.
  39. Olson, D., & Mossman, C. (2003). Neural network forecasts of Canadian stock returns using accounting ratios. International Journal of Forecasting, 19(3), 453-465.
  40. Peralta, G., & Zareei, A. (2016). A network approach to portfolio selection. Journal of Empirical Finance, 38, 157-180.
  41. Powers, J., & McMullen, P. R. (2002). Using data envelopment analysis to select efficient large cap securities. Journal of Business and Management, 7(2), 31-42.
  42. Rezaeiani, M. J., & Foroughi, A. A. (2018). Ranking efficient decision making units in data envelopment analysis based on reference frontier share. European Journal of Operational Research, 264(2), 665-674.
  43. Roh, T. Y., Lee, C., & Min, B. K. (2019). Consumption growth predictability and asset prices. Journal of Empirical Finance, 51, 95-118.
  44. Rostami, S., Rostami, Z., & Kohansal, S. (2016). The effect of corporate governance components on return on assets and stock return of companies listed in Tehran stock exchange. Procedia Economics and Finance, 36, 137-146.
  45. Saeed, M., & Izzeldin, M. (2016). Examining the relationship between default risk and efficiency in Islamic and conventional banks. Journal of Economic Behavior & Organization, 132, 127-154.
  46. Shannon, C. E. (1948). A mathematical theory of communication. Bell system technical journal, 27(3), 379-423.
  47. Sharma, A., Jadi, D. M., & Ward, D. (2018). Evaluating financial performance of insurance companies using rating transition matrices. The Journal of Economic Asymmetries, 18, e00102.
  48. Sharma, N. (2014). Extent of corporate governance disclosure by banks and finance companies listed on Nepal Stock Exchange. Advances in accounting, 30(2), 425-439.
  49. Sözbilir, F. (2018). The interaction between social capital, creativity and efficiency in organizations. Thinking Skills and Creativity, 27, 92-100.
  50. Thakur, G. S. M., Bhattacharyya, R., & Sarkar, S. (2018). Stock portfolio selection using Dempster–Shafer evidence theory. Journal of King Saud University-Computer and Information Sciences, 30(2), 223-235.
  51. Tavana, M., Di Caprio, D., & Santos-Arteaga, F. J. (2018). An extended stochastic VIKOR model with decision maker's attitude towards risk. Information Sciences, 432, 301-318.
  52. Truffet, L. (2018). Shannon entropy reinterpreted. Reports on Mathematical Physics, 81(3), 303-319.
  53. Wei, C. K., Chen, L. C., Li, R. K., & Tsai, C. H. (2011). Exploration of efficiency underestimation of CCR model: Based on medical sectors with DEA-R model. Expert Systems with Applications, 38(4), 3155-3160.
  54. Ze-To, S. Y. M. (2016). Asset liquidity and stock returns. Advances in accounting, 35, 177-196.
  55. Zohdi, M., Marjani, A. B., Najafabadi, A. M., Alvani, J., & Dalvand, M. R. (2012). Data envelopment analysis (DEA) based performance evaluation system for investment companies: Case study of Tehran Stock Exchange. African Journal of Business Management, 6(16), 5573.