تأملی بر مرتبه حقوقی حاکمیت شریعت و تولیت آن در بازار سرمایه

تأملی بر مرتبه حقوقی حاکمیت شریعت و تولیت آن در بازار سرمایه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه مفید

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت مالی دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)

چکیده

بخشی از فعالیت در بازار سرمایه ناظر به معاملاتی است که فعالان آن در چارچوب ضوابط و مقررات منعقد می‌کنند. بخش دیگر، منوط به قواعد و اصول نظارتی و هدایتی است که به‌فراخور نظم حقوقی در قالب قوانین بالادستی قابلیت اجرایی می‌یابد. در کنار امور متعارف، یکی از مسائل مهمی که در نظام‌های مبتنی بر شریعت مورد توجه قرار می‌گیرد، مسأله حاکمیت شریعت و ابتنای قوانین و مقررات بر موازین شرعی است. به‌رغم اینکه اطلاق و عموم موضوع به‌عنوان یک بنای گسترده در سه حوزه هدایت، نظارت و رقابت قابل توجه است، این مهم بعضاً در بازارهای سرمایۀ مبتی بر موزاین شرعی چندان نظام‌مند نشده و از این حیث ساختارهای موجود با چالش‌هایی مواجه است. مسائل مورد ابتلاء از سویی مربوط به ابهامات قانونی است و از سویی به ایرادات سازمانی بازمی‌گردد. از این رو برای ابتنای مطلق بازار سرمایه بر اهداف حاکمیت شریعت لازم است در کنار تحقق نظام مطلوب معاملاتی، مرتبه هدایتی و نظارتی متولیان ضوابط شرعی نیز به‌عنوان یک رکن شناخته شود. بنابراین، آنچه در خصوص ساختار ترسیم شده برای بازارهای مبتنی بر موازین شرعی حائز اهمیت است، این واقعیت است که به‌رغم هدف انطباق مقررات و فعالیت‌ها بر استانداردهای شرعی، تولیت حاکمیت شریعت در بازار سرمایه وابستگی زیادی به نهادهای متعارف بازار دارد که در جای خود مسائلی را در پی خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The legal status of Sharia’s governance and it’s authority in capital market

نویسندگان [English]

  • Jalil Ghanavati 1
  • mohammad sadeghi 2
  • alireza fattahi 3
1 Associate Professor of Private Law, Tehran University
2 Ph.D. Candidate in Private Law, Faculty of Law, Mofid University
3 MA in Financial Management, Imam Sadeq (a.s) University
چکیده [English]

A Part of activities in the capital market includes transactions in framework of legal regulations. The other part consists supervision rules and principles that be implemented by laws. Along with conventional legal instruments, one of the most important issues that should be considered within Sharia-based systems is the Sharia’s governance and sharia’s based rules and regulations. Despite of using and generality of the subject as a simple context in three areas of guidance, monitoring and competition, this important factor is not institutionalized in the current capital markets structure and it faces some challenges. On one hand, these challenges are related to both legal ambiguities and organizational problems. Therefore, to realize a favorable legal system based on religious regulations, it is need to consider institutions of the Sharia’s governance as guidance and supervisory pillars in the capital market. Because, the most important thing to draw a structure for based sharia markets is accordance of regulations and rules based on sharia standards. However, some of the criteria in the capital markets are not compatible with this feature because of the organizational affiliation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sharia’s governance
  • Capital Market
  • religious supervision
  • religious standards
  • Sharia’s Advisory Council
  1. بغدادی (شیخ مفید) محمد بن محمد بن نعمان (1413 ه‍ ق‌). المقنعه، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید (ره)‌.
  2. جمالی، جعفر و محمد صادقی (1396). رویه هیأت داوری بورس و اوراق بهادار، تهران: انتشارات بورس.
  3. خمینی (امام) سید روح‌الله (1390 ه‍ ق‌). تحریر الوسیله، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  4. راسخ، محمد (1390). نظارت و تعادل نظام حقوق اساسی، چاپ دوم، تهران: دراک.
  5. الزمخشری، ابوالقاسم محمود بن عمر (1408 ه‍ ق‌). تفسیر الزمخشری الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: انتشارات دار إحیا التُراث العربی.
  6. صادقی، محمد (1396). دامنه حقوق رقابت در بازارهای رقابت‌پذیر و رقابت‌ناپذیر (نظم حقوقی ایران و فقه اسلامی)، تهران: انتشارات مجد.
  7. صالح آبادی، علی (1396). ناگفته‌های بورس ایران، تهران: دنیای اقتصاد.
  8. صدر (شهید) محمدباقر (1417 ه‍ ق‌). اقتصادنا، قم: دفتر تبلیغات اسلامى- شعبه خراسان‌.
  9. صدوق قمى (شیخ)، محمد بن على بن بابویه (1409ه‍ ق‌). من لایحضره الفقیه، ترجمه على‌اکبر غفارى و محمدجواد صدربلاغى‌، تهران: نشر صدوق.
  10. طباطبایی قمی، سید تقی (1405 ه‍ ق‌). مبانی منهاج الصالحین، بیروت: دار الاحیا تراث العربی.
  11. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم (1414 ه‍ ق‌). تکمله العروه الوثقى‌، قم: کتابفروشى داورى.
  12. عاملی (شیخ حر) محمد بن حسن‌ (1409 ه‍ ق‌). تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌.
  13. قاضی شریعت‌پناهی، سید ابوالفضل (1385). بایسته‌های حقوق اساسی، چاپ بیست و ششم، تهران: نشر میزان.
  14. کاشف الغطاء، شیخ جعفر (1422 ه‍ ق‌). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌.
  15. محدث نوری، حسین بن محمدتقی (1408 ه‍ ق‌). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
  16. موسویان، سید عباس و حسین میسمی (1393). نظارت شرعی بر بانک‌ها و مؤسسات مالی اسلامی، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
  17. موسویان، سید عباس و همکاران (1391). «حاکمیت شرعی در بانک‌ها و مؤسسات مالی- اسلامی انگلستان و مقایسۀ آن با ایران»، تحقیقات مالی اسلامی، سال اول، شماره دوم، صص 89-114.
  18. نجفی، محمدحسن (1404 ه‍ ق‌). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌، چاپ هفتم‌، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  19. هادی‌فر، داود (1389). نهادهای حقوقی تنظیم مقررات، ساختار و سازوکار اجرایی، تهران: انتشارات عترت نو.
  20. هاشمی، سید محمد (1392). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج 2، چاپ، بیست و چهارم، تهران: نشر میزان.
  21. AAOIFI, Accounting, Auditing and Governance Standards for Islamic Financial Institutions, Bahrian: Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (2010).
  22. Bacha, Obiyathulla Ismath and Mirakhor, Abbas (2013). Islamic Capital Markets: A Comparative Approach, Wiley.
  23. Grais, Wafik and Pellegrini, Matteo ( 2006). Corporate Governance and Shariah Compliance in Institutions Offering Islamic Financial Services, World Bank.
  24. IFSB (2009). Guiding Principles on Shari'ah Governance Systems for Institutions Offering Islamic Financial Services, Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board.
  25. Laldin, Mohamad Akram (2009). Shari'ah Supervision of Islamic Banking from Regulatory Perspective, Academy for modern studies.
  26. Zulkifli, Hasan (2010). Regulatory Framework of Shari'ah Governance System in Malaysia, GCC Countries and the UK, Kyoto Bulletin of Islamic Area Studies.