مسئولیت مدنی دولت در قبال شرکت های صادرات محور

مسئولیت مدنی دولت در قبال شرکت های صادرات محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای حقوق عمومی، استاد حوزه علمیه قم و مدرس دانشگاه علوم اسلامی رضوی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه کاشان، اصفهان، ایران

چکیده

در بحران‌های ارزی در دهه 90 شمسی، یکی از تلاش‌های دولت‌ها در راستای کاهش سرعت فزونی قیمت ارز، تعیین قیمت معین برای ارز بوده است و در امتداد این تصمیم ناچار به اتخاذ تصمیمات حمایتی از این نرخ، همچون ممنوعیت صادراتی و الزام به فروش دستوری کالاها در بورس کالا شده‌اند. بررسی مبنای حقوقی و فقهی این تصمیمات اقتضای آن دارد که مسئولیت مدنی دولت در برابر شرکت‌های صادرکننده، از هر دو سویه‌ی "تقصیر به علت وضع مصوبات خلاف قانون" و "مسئولیت مدنی فارغ از تقصیر به دلیل اصل برابری و انتظار مشروع که ریشه در امنیت اقتصادی دارد" مورد توجه قرار گیرد. تحقیق حاضر با روش توصیفی-تحلیلیِ مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای به تحلیل مسأله فوق خواهد پرداخت. رکن انتاجی این تحقیق آنکه؛ نخست در فقه امامیه در شرایط سخت اقتصادی همچون کمبود کالا در اثر احتکار حاکمیت حکومت اسلامی هرچند مالکین را از احتکار منع نموده لکن از تعیین قیمت دستوری خودداری نموده است و ثانیا از منظر حقوقی ممنوعیت صادرات کالاها برخلاف نص ماده 23 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوب 1395 می‌باشد همچنان که در ماده 18 قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‏های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی مصوب 1388 دولت مکلف شده است که کالای پذیرفته شده در بورس را از نظام قیمت‏گذاری خارج نماید. افزون آنکه، تحلیل «مسأله» در پرتو اصول برابری و انتظار مشروع شهروندان نیز مؤیدی بر این نظریه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Government Civil Liability against Export-Oriented Companies

نویسندگان [English]

  • mohsen ghaemi khargh 1
  • Mahdi Madadi 2
1 Ph.D. in Public Law – Professor in the Qom Seminary and the Razavi Islamic Sciences University
2 MA Student of Private Law, University of Kashan, Isfahan, Iran
چکیده [English]

During the currency crises of the 2010s (Jalali 1390s), one of the government’s effort to reduce the escalating rate of exchange rate was to set a fixed price for the currency. To this end, the government had to make supportive decisions on this rate such as export bans and commanding sale of commodities in the stock exchange. Reviewing the legal and jurisprudential bases of such decisions requires that the government civil liability against the exporting companies shall be considered both in “faults due to approval of regulations against rules” and “civil liability - regardless of fault - due to the principle of equity and legitimate expectations rooted in economic security”.
The present research is a library research, which analyzes the above case based on a descriptive-analytical method. It is concluded that firstly Imamieh Jurisprudence has refrained from defining the commanding price in economic tough situations such as shortage of commodities due to the hoarding by the Islamic government in spite of preventing the owners of the same.
Secondly, from the legal point of view, preventing exportation of commodities is against Article 23 of the perpetual orders of the State Development Plan ratified in 1395 (2016) as well as Article 18 of the Law on Developing the New Instruments and Financial Institutions in line with Facilitating Implementation of General Policies of Principle 44 of the Constitution. The said principle makes the government bound to exclude the commodities registered in the stock exchange from the pricing system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Capital Market law
  • Government Economic Civil Liability
  • Civil Liability resulted from the Economic Regulations
  • Export Ban
  • Currency Fluctuation
  1. ابوالحمد، عبدالحمید (1354)، حقوق اداری، انتشارات دانشگاه تهران
  2. الماسی، نجادعلی و قاسمی، حمید (1398) نگرشی انتقادی به چالش­های حقوق عمومی مسئولیت مدنی حاکمیت تقنینی (قوه مقننه)، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 49، شماره 1، بهار 1398، ص 1-16
  3. امامی، محمد؛ استوار سنگری، کوروش (1393)، حقوق اداری، نشر میزان، تهران
  4. بهنیا، مسیح (1393)، اصل انتظار مشروع، انتشارات خرسندی، تهران
  5. حسینی، رضا (1384)، قیمت گذاری از دیدگاه فقه و اقتصاد، جستارهای اقتصادی شماره4
  6. زارعی، محمد حسین، (1385)، امنیت قضایی، پروژه تحقیقاتی معاونت فقهی و حقوقی مرکزی تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام
  7. زارعی، محمد حسین؛ بهنیا، مسیح (1390)، تاملی بر امکان اِعمال اصل انتظار مشروع در دیوان عدالت اداری، فصلنامه راهبرد، شماره 61
  8. زرگوش، مشتاق (1389)، مسئولیت مدنی دولت، انتشارات میزان، تهران
  9. شهیدی، مهدی (1395)، آثار قراردادها و تعهدات، انتشارات مجد، تهران
  10. صفایی، حسین؛ رحیمی، حبیب الله (1396)، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، انتشارات سمت، تهران
  11. طباطبائی مؤتمنی، منوچهر (1390)، حقوق اداری، انتشارات سمت، تهران
  12. عطریان، فرامرز (1396)، اصل امنیت حقوقی و مداخلۀ دولت در عرصۀ اقتصاد، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، شماره 2
  13. غمامی، مجید (1387)، مسئولیت مدنی دولت نسبت به اعمال کارکنان خود، نشر دادگستر، تهران
  14. کاتوزیان، ناصر (1385)، حکومت قانون و جامعه مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 72
  15. کاتوزیان، ناصر (1365)، فلسفه حقوق، انتشارات به­نشر، تهران
  16. کاتوزیان، ناصر (1395)، قواعد عمومی قرارداد ها، شرکت سهامی انتشار، تهران
  17. کاتوزیان، ناصر (1395)، مسئولیت مدنی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران
  18. مرادخانی، فردین (1388)، مبانی مسئولیت مدنی دولت در پرتو قوانین ایران، گفتمان حقوقی
  19. مرکز پژوهش های مجلس، دفتر مطالعات اقتصادی، اظهار نظر کارشناسی درباره لایحه تنظیم برخی از احکام برنامه های توسعه کشور ماده 25، شماره مسلسل 6-22014568، 1394
  20. مرکز پژوهش های مجلس، دفتر مطالعات انرژی و صنعت و معدن، نقد سیاستهای وزارت صنعت، معدن و تجارت در خصوص تنظیم بازار محصولات معدنی و فلزی، شماره مسلسل 16026، 1397.
  21. موسویان، عباس (1389)، ضوابط قیمت گذاری از منظر فقه امامیه، معرفت اقتصادی شماره 2
  22. موسی زاده، رضا (1377)، حقوق اداری، انتشارات میزان، تهران
  23. ویژه، محمدرضا (1383)، مفهوم اصل برابری در حقوق عمومی نوین، نشریه حقوق اساسی، شماره 2
  24. هداوند، مهدی؛ مشهدی، علی (1389)، اصول حقوق اداری(در پرتو آرای دیوان عدالت اداری)، انتشارات خرسندی، تهران
  25. عنایة، غازی (1992 ق)، ضوابط تنظیم الاقتصاد فی السوق الاسلامی، قم: دار النفائس
  26. مفید، محمدبن محمدبن نعمان (1413 ق)، المقنعه، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، قم
  27. موسوی خمینی (امام)، سید روح الله (1410 ق)، المکاسب المحرمة، تهران: موسسه اسماعیلیان
  28. Craig, Paul (1992) ''Legitimate Expectations: A Conceptual Analysis'', The Law Quarterly Review, Vol. 108.