موانع اجرای رویه‌های حاکمیت شرعی در بازارهای مالی

حسینی, سید علی; بابائی, فاطمه

doi:10.22034/jse.2021.11480.1626

موانع اجرای رویه‌های حاکمیت شرعی در بازارهای مالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید علی حسینی ¹

فاطمه بابائی ²

¹ دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

² مربی، گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22034/jse.2021.11480.1626

چکیده

نادیده گرفته شدن بسیاری از مؤلفه‌های اخلاقی و قوانین شرعی در مدل‌های مرسوم حاکمیت شرکتی نشان‌دهنده این است که در صنعت مالی اسلامی اجرای رویه‌های حاکمیت شرعی که نظارت شرعی در کانون آن متمرکزشده است، اجتناب‌ناپذیر است. حاکمیت شرعی نوعی حاکمیت شرکتی اسلامی است که ارزش‌های بیشتری را به سیستم حاکمیت شرکتی موجود اضافه می‌کند. هدف پژوهش حاضر بررسی ادراکات دانشگاهیان و شاغلان بازارهای مالی درباره موانع اجرای رویه‌های حاکمیت شرعی در بازارهای مالی است. پژوهش حاضر از نوع پیمایشی است که داده‌های آن از طریق ارسال پرسش‌نامه‌ها جمع‌آوری و سپس با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. یافته‌های حاصل از 171 پرسش‌نامه دریافت شده در سال 1399 نشان می‌دهد که اکثریت پاسخ‌گویان موانع اجرای سیستم حاکمیت شرعی را در بازارهای مالی کشور بااهمیت قلمداد کرده‌اند. همچنین نتایج حاکی از این است که میزان تحصیلات بر دیدگاه‌های پاسخ‌گویان در خصوص موانع اجرای رویه‌های حاکمیت شرعی در بازارهای مالی تأثیر دارد بااین‌وجود سابقه کاری پاسخ‌گویان، وضعیت اشتغال آن‌ها و مرتبه علمی دانشگاهیان بر دیدگاه‌های آن‌ها تأثیرگذار نیست. یافته‌های این پژوهش می‌تواند منبع اطلاعاتی ارزشمندی را جهت تدوین چارچوب حاکمیت شرعی در صنعت مالی اسلامی کشور در آینده فراهم نماید.

کلیدواژه‌ها

حاکمیت شرکتی

حاکمیت شرکتی اسلامی

حاکمیت شرعی

کمیته فقهی

بازارهای مالی

عنوان مقاله English

Obstacles to the implementation of Shariah governance practices in financial markets

نویسندگان English

Seyed Ali Hosseini ¹

بابائی Babaei ²

¹ Associate Professor, Department of Accounting, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran.

² Instructor, Department of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran.

چکیده English

The neglect of many components of morals and sharia rules in conventional models of corporate governance indicates that in Islamic finance industry, the implementation of sharia governance practices in which sharia supervision is centralized, is inevitable. Sharia governance is a kind of Islamic corporate governance which adds additional values to the existing corporate governance system. The purpose of this study is to examine the perceptions of the academicians and financial markets practitioners about the obstacles to the implementation of sharia governance practices in the financial markets. This study is a survey in which data is collected by sending questionnaires and then analyzed using descriptive and inferential statistics. The findings of 171 collected questionnaires in 2020 indicate that the large majority of the respondents have considered the obstacles to the implementation of sharia governance practices in the financial markets to be important. The results also show that the level of education is effective on the views of respondents regarding the obstacles to the implementation of sharia governance practices in the financial markets. However, respondents' work experience, their employment status and academicians rank do not affect their views. The research findings can provide a useful source of information in a Shariah governance framework in the Iranian Islamic finance industry in future.

کلیدواژه‌ها English

Corporate governance

Islamic corporate governance

Shariah governance

Shariah board

Financial markets

احمدی، سید علی‌اکبر و صالحی، علی. (1392). روش تحقیق در مدیریت. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

روحانی، سید علی و بنی‌طبا، سید مهدی. (1396). پیامدهای نبود نظارت شرعی بر نظام بانکی ایران، دلالت‌های سیاستی. اقتصاد اسلامی، 17(68)، 87-117.

کریمی، رامین. (1394). راهنمای آسان تحلیل آماری با SPSS. تهران: انتشارات هنگام، 1394.

قنواتی، جلیل، صادقی، محمد و فتاحی، علیرضا. (1399). تأملی بر مرتبه حقوقی حاکمیت شریعت و تولیت آن در بازار سرمایه. بورس اوراق بهادار، 13(49)، 23-46.

موسویان، سید عباس، میسمی، حسین، محمد زاده، محسن و خوانساری، رسول. (1391). حاکمیت شرعی در بانک‌ها و مؤسسات مالی اسلامی انگلستان و مقایسه آن با ایران. تحقیقات مالی اسلامی، 1(2)، 89-114.

موسویان، سید عباس و میسمی، حسین. (1392). الگوی نظارت شرعی بر بانک‌های کشور بر اساس دیدگاه خبرگان بانکداری اسلامی. پژوهش‌های پولی بانکی، 6(18)، 59-90.

موسویان، سید عباس و میسمی، حسین. (1393). آسیب‌شناسی نظارت شرعی در نظام بانکی ایران و ارائه اصلاح‌های قانونی. اقتصاد اسلامی، 14(54)، 101-129.

مؤمنی، منصور و فعال قیومی، علی. (1389). تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS. تهران: انتشارت منصور مؤمنی.

Abd Aziz, H. (2017). The Application of Shura in Shariah Compliant Companies; A Case Study of Awqaf Holdings Bhd. World Applied Sciences Journal.

Abd Razak, A. H. (2017). Centralisation of Corporate Governance Framework for Islamic Financial Institutions: Is it a Worthy Cause? International Journal of Islamic Finance, 10(1), 36-51.

Abdullah, M. F., & Rahman, A. (2017). Shari’ah Governance of Islamic Banks in Bangladesh Issues and Challenges. Journal of Islamic Economics, Banking and Finance, 13(3), 82-94.

Abidin, N. H. Z., Yasin, F. M., & Abidin, A. Z. (2020). Independence from the Perspective of the Shari'ah Committee. Asian Journal of Accounting Research.

Ahmadi, Seyyed Ali Akbar and Salehi, Ali. (2014). research method in management. Tehran: Payame Noor University Press. (In Persian).

Ahmed, H. (2011). Shariah Governance Regimes for Islamic Finance: Types and Appraisal, Economia Internazionale/International Economics, 64(4), 393-412.

Alam, K., Rahman, S. A., Thakur, O. A., Bashir, A., & Hosen, S. (2020). The reasons behind the absence of a comprehensive Shariah Governance Framework of Islamic banks in Bangladesh. International Journal of Economics and Business Administration, 8(1), 134-145.

AlQassar, A. B., & Ahmed, H. (2021). Regulatory Regimes for Sharīʿah Governance: A Framework of Assessment and Analysis. Journal of Banking Regulation, 1-16.

Alwosabi, M. (n.d.). Regulatory Issues of Islamic Banking and Finance, Bank 411.

Azid, T., & Alnodel, A. A. (2019). Determinants of Shariah Governance Disclosure in Financial Institutions. International Journal of Ethics and Systems.

Choudhury, M.A. & Hoque, M. Z. (2004). An Advanced Exposition of Islamic Economics and Finance, Edward Mellen Press, New York, NY.

Darus, F., Yusoff, H., Yatim, N., Ramli, A., & Zain, M. M. (2015). An Islamic CSR Framework: Perception from Practitioners, Academicians and the General Public. Procedia Economics and Finance, 31, 495-502.

Farook, S., & Farooq, M. O. (2013). Shariah Governance, Expertise and Profession: Educational Challenges in Islamic Finance. ISRA International Journal of Islamic Finance, 5(1), 137-160.

Ginena, K. (2014). Shariah Risk and Corporate Governance of Islamic banks. Corporate Governance, 14(1), 86 -103.

Grassa, R. (2013). Shariah Supervisory System in Islamic Financial Institutions New Issues and Challenges: A Comparative Analysis between Southeast Asia models and GCC Models. Humanomics, 29(4), 333-348.

Hafeez, M. M. (2013). An Analysis of Corporate Governance in Islamic and Western Perspectives. International Journal of Business, Economics and Law, 2(3), 98-103.

Hasan, Z. (2009). Corporate Governance: Western and Islamic Perspectives. International Review of Business Research Papers, 5(1), 277-293.

Hasan, Z. (2011). A Survey on Shariah Governance Practices in Malaysia, GCC Countries and the UK. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 4(1), 30-51.

Hasan, Z. (2011). Shariah Governance in Islamic Fnancial Institutions in Malaysia, GCC Countries and UK Countries (Doctoral dissertation, Durham University. (

Hassan, M. K., & Lewis, M. K. (2014). Handbook on Islam and Economic Life. Edward Elgar Publishing.

Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2004). Stakeholders Model of Governance in Islamic Economic System. Islamic Economic Studies, 11(2), 43-63.

Kantakji, M. H., Zada, N., Alaeddin, O., & Zainudin. Z. (2018). Are Current Shariah Governance Systems Efficient? International Journal of Engineering & Technology, 7 (4.29), 154-156.

Karimi, Ramin. (2016). Easy statistical analysis guide with SPSS. Tehran: Hengam Publications, 2015. (In Persian).

Kasim, N., NuHtay, S. N. & Salman, S. A. (2013). Comparative Analysis on AAOIFI, IFSB and BNM Shariah Governanc Guidelines. International Journal of Business and Social Science, 4(15), 220-227.

Magalhaes, R. & Al-Saad, S. (2013). Corporate Governance in Islamic Financial Institutions: The Issues Surrounding Unrestricted Investment Account Holders. Corporate Governance, 13(1), 39-57.

Malkawi, B. H. (2013). Shariah Board in the Governance Structure of Islamic Financial Institutions. The American Journal of Comparative Law, 61(3), 539-578.

Mohiuddin, M. D. G., Ahmed, M, D. A., & Islam, M. M. (2016). Decision Making Style in Islam: A Study of Superiority of Shura (Participative Management) and Examples from Early Era of Islam. European Journal of Business and Management, 8(4), 79-88.

Mo'meni, Mansour and activist Qayyumi, Ali. (2010). SPSS. Tehran: Mansour Momeni Publishing. (In Persian).

Mousavian, Seyed Abbas and Misemi, Hossein. (2014). the model of sharia supervision over the country's banks based on the views of ASL banking experts. Monetary Banking Research, 6 (18), 59-90. (In Persian).

Mousavian, Seyed Abbas and Misemi, Hussein. (2014). the pathology of sharia supervision in the Iranian banking system and the introduction of legal amendments. Islamic Economics, 14 (54), 101-129. (In Persian).

Mousavian, Seyed Abbas, Misemi, Hossein, Mohammadzadeh, Mohsen and Khansari, Rasoul. (2013). Shari'a Sovereignty in the Islamic Banks and Financial Institutions of England and Its Comparison Islamic Financial Research, 1 (2), 89-114. (In Persian).

Muneeza, A., & Hassan, R. (2011). Legal Obstacles in Shari'ah Corporate Governance of Islamic Financial Institutions in Malaysia. Journal of King Abdulaziz University: Islamic Economics, 24(2), 177-180.

Muneeza, A., & Hassan, R. (2014). Shariah Corporate Governance: The Need for a Special Governance Code. Corporate Governance, 14(1), 120-129.

Noreen, S., Majeed, M. T., & Zainab, A. (2016). Corporate Governance at Islamic Financial Institution in Pakistan. International Journal of Economics and Empirical Research, 4(11), 582-589.

Qanavati, Jalil, Sadeghi, Mohammad and Fattahi, Alireza. (2020). A reflection on the legal status of Sharia rule and its guardianship in the capital market. Stock Exchange, 13 (49), 23-46. (In Persian).

Qureshi, A., & Qurashi, M. (2013). Islamic Corporate Governance practices in Pakistan. Journal of Research in Business and Management, 1(3), 1-15.

Rouhani, Seyyed Ali and Bani Taba, Seyyed Mehdi. (2018). Consequences of the lack of sharia supervision over the Iranian banking system, political implications. Islamic Economics, 17 (68), 87-117. (In Persian).

Sulphey, M. M. (2015). Corporate Governance in Islam VIS-A-VIS the Modern Corporate World. Malaysian Accounting Review, 14(1), 81-97.

Wardhany, N., & Arshad, S. (2012). The Role of Shariah Board in Islamic Banks: A Case Study of Malaysia, Indonesia, and Brunei Darussalam. In 2nd ISRA Colloquium.

Zain, N. R. B. M., Zulkarnain, I. F. B., & Hassan, R. (2015). Shariah Corporate Governance Structure of Malaysian Islamic Banking and Finance: the Traces of Shura. Journal of Islamic Banking and Finance, 3(1), 26-34.

Zain, S. N. M. D., & Shafii, Z. (2018). The Impact of Shariah Governance to Financial and Non-Financial Performance in Islamic Financial Institutions (IFIs): A Literature Suurvey. International Journal of Islamic Business, 3(2), 27-40.